خانه / کتاب روز / حکومت نظامی اثر خوسه دونوسو | نشر نی

حکومت نظامی اثر خوسه دونوسو | نشر نی

«حکومت نظامی» به قلم خوسه دونوسو نوشته شده است که برای نخستین بار به زبان فارسی بازگردانده شده است. دونوسو نویسنده اهل شیلی و از نویسندگان مهم دوره شکوفایی ادبیات آمریکای لاتین بود. وی در اعتراض به دیکتاتوری پینوشه تن به تبعیدی خودخواسته داد و چندین سال را در مکزیک، آمریکا و اسپانیا زندگی کرد اما در سال ۱۹۸۱ به شیلی بازگشت و تا زمان مرگش در سال ۱۹۹۶ در زادگاهش بود. وی پس از بازگشت به شیلی، اقدام به راه‌اندازی کارگاه داستان‌نویسی کرد که این کارگاه نقش مهمی در پرورش نسل جدیدی از نویسندگان شیلیایی داشت.

دونوسو در رمان حکومت نظامی روایتی از زندگی «مانونگو ورا» خواننده‌ انقلابی شیلیایی روایت می‌کند. مانونگو ورا کمی قبل از کودتای پینوشه، به‌گونه‌ای تصادفی از شیلی خارج شده و بعد از کودتا به پاریس می‌رود و در چند سال نخستِ بعد از کودتا با ترانه‌هایش که زبان گویای وطن خفقان‌گرفته‌ او شده و در میان جوانان اروپا جایگاهی بی‌همانند پیدا می‌کند. ورا، دوازده سال بعد از کوتای ۱۹۷۳ دیگر نه اعتقادی به آنچه می‌خوانده دارد و نه چشم‌انداز امیدبخشی پیش روی خود می‌بیند. دیگر نمی‌خواهد به خودش و مخاطبانش دروغ بگوید. از سوی دیگر، صداهایی قدیمی و مرموز او را به زادگاهش، به وطنش می‌خوانند. پس به این امید که هستی تکه‌تکه‌شده‌ خود را بار دیگر به هم پیوند بدهد، به شیلی بازمی‌گردد. اما آنچه در وطن می‌یابد بسیار دور از انتظار و آرزوی اوست.

دونوسو در جایی از رمان «حکومت نظامی» می‌نویسد که پابلو نرودا متخصص این بود تا از مکان‌های بی‌نام‌ونشان جغرافیایی مشهور بسازد. ایسلا نگرا… جزیره سیاه هم یکی از همین دست‌پخت‌های شاعرانه اما واقعی نرودا بود. این پرداخت‌های شاعرانه از همه طرف و در همه موضوعات قابل گسترش هستند. الگویی است از خلاقیت. تکنیکی که چیزها و جاها را از آن خود می کند. سرآمد تمام آنانی که این تکنیک را می‌شناختند، مارسل پروست بود که هم مکان را هویت تازه می‌بخشید و هم زمان مربوط به آن مکان را. اما پرسشی نیز به میان می‌آید و آن اینکه: آیا می‌توان امر سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را نیز از آن خود ساخت؟ آیا می‌توان به طغیان اجتماعی و فرهنگی بار و ارزشی مضاعف داد و پرسش دقیق‌تر اینکه آیا می‌توان «حکومت نظامی» را زمینه‌ای جهت از‌آنِ ‌خود‌‌سازی یک مؤلف قلمداد کرد؟ پاسخ  نظریه‌پردازان ادبی هرچه که باشد اهمیتی در روند این کنش فعال در جهان هنر و ادبیات ندارد. جزیره‌های قدرت فراوان‌اند و نگارش‌گرانی (می‌توانید بخوانید نگرش‌گرانی) همچو دونوسو و نرودا کمیاب. از کمیابی که می‌گوییم به کمیت نیز می‌رسیم. زمانی در هنر مدرن به کیفیت اهمیت فراوانی داده می‌شد، اما امروز با الگویی ساکت و البته با معنا روبه‌رو هستیم و آن کمیت است.  دونوسو در تاریخ مداخله‌ای نامتوازن می‌کند و قهرمانانی را در متن «حکومت نظامی» می‌پروراند و قهرمانان واقعی را نیز به زاویه انزوا می‌فرستد. وقتی «ماتیلده»، زوج نرودا، بر بستر مرگ خوابیده، صحنه بدون بار عاطفی به نظر می‌آید. یک نقاشی. دو چهره از ماتیلده. «زن دو سر» اثر دیگو ریورا، نقاشی انقلابی مکزیک را بالای سر جنازه توصیف می‌کند. نقاشی ریورا برای بسیاری از هنرمندان لاتین شرم‌آور بوده و هست. هنری که درست برخلاف جهت هنر بومی، تاریخی و حتی مدرنیستیِ لاتین در حرکت بود و شاید این ایده شرم‌آور بودن، در صحنه و میزانسن اتاق ماتیلده به‌ خوبی مشخص می‌شود. دونوسو به تفسیر اثر نمی‌پردازد، بلکه مانند نرودا که «جزیره سیاه» را هویت می‌بخشد، به تابلوی ریورا هویتی تازه می‌بخشد که در زمینه (کانتکست) مکان و زمانی این بخش از داستان به خوبی جا افتاده است. نقاشی‌هایی نحس و زشت. این نحوست از «خود» تابلوها ناشی نمی‌شود، بلکه از زمان است که ویژگی می‌گیرد.

عبدالله کوثری پیش از این رمان باغ همسایه از این نویسنده را نیز ترجمه کرده است. جز این دو اثر، رمان «آناماریا» از این نویسنده نیز پیش از این توسط مخاطبان ایرانی مورد توجه قرار گرفته است.

نشر نی این رمان را با قیمت ۳۰ هزار تومان و در ۴۷۲ صفحه منتشر کرده است.

همچنین ببینید

شبانه‌ها | کازوئو ایشی‌گورو | ترجمه‌ی علیرضا کیوانی‌نژاد

محسن فدایی | «اندوه در پنج ثانیه». این عنوان مقاله‌ای است که در هفته‌نامه آبزرور …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

20 − 1 =