خانه / یادداشت اختصاصی گوهران / اختصاصی| در ۵۴۸ سالگی نیکولو ماکیاولی فیلسوف استبداد
نیکولو ماکیاول

اختصاصی| در ۵۴۸ سالگی نیکولو ماکیاولی فیلسوف استبداد

ماكياول بي ترديد، متفكري تاثيرگزار در گستره تاريخ انديشه بخصوص انديشه سياسي است. نظريات او نقطه عطفي در تفكر و انديشه قرن شانزدهمي است، كه معادلات انديشه قرون وسطايي را پايان مي بخشد. او ديدگاه نويي درباره طبيعت بشري، اجتماع انساني و حكومت را ارائه مي دهد، كه مطالعه شيوه ساختاري اش براي نخستين بار در تفكر زمانه اي كه در آن مي زيست، سياست را از مذهب جدا مي كند، اگرچه مولفه هاي رفتاري انديشه سياسي او، هرگز مبتني بر اصول اخلاقي نيست؛ اما با اين همه، نمي توان اين اصل را ناديده گرفت كه او نخستين كسي ست كه شيوه مدوني را براي جدايي سياست از نهاد مذهب (كليسا) حتي با تكيه بر اصولي غير اخلاقي، ترسيم كرده است.

روی جلد شهریار ماکیاول ترجمه داریوش آشوری
کتاب شهریار اثر ماکیاول، یکی از بحث برانگیزترین آثار اوست. او در این اثر نشان می دهد که چگونه یک حکومت حتی باید با ناحقی در بقای خود بکوشد. این تصویر روی جلد بخترین ترجمه از اثر نامرده است. که به قلم داریوش آشوری فیلسوف زبان شناس به فارسی برگردانده شده.

از سويي ديگر شيوه ماكياول، در واقع شيوه اي واقع گرايانه است نسبت به تحولات كلان جامعه اي كه با آن مواجه است. او با توجه به جهاني كه هروز مادي تر مي شود، انديشه سياسي اش را، پيش برده است، و (اينجهاني) كردن تفكر سياسي او دقيقا از همين موضوع سررشته مي گيرد. از اين منظر مي توان نوشت كه نگاه به انسان و جامعه به شيوه واقع گرايانه نخستين بار با تفكرات او ثبت مي شود. مطالعه آثار او از جمله “شهريار” و”گفتارها” و يا “هنر جنگ” به آساني تلاش اش براي رهايي از انديشه الاهياتي قرون وسطي، و گسست تفكرات متافيزيكي در برابر تفكرات فيزيكي را نشان مي دهد.
او در ايتالياي فاسد دوران رونسانس سعي مي كند از تفكر ايدئاليستي مسحيت كلاسيك جداشود، و راه تازه اي براي تحليل سياست پيش بگيرد كه با حقيقت عيني در ارتباط باشد. از اين منظر اگر او را يك نوآور بخوانيم، چندان خطا نكرده ايم. كتاب “شهريار” او كه واكنشي تند و تيز است به قوانين شهريارانه اي كه اخلاق گرايان مذهبي براي شيوه حكومت خود رسم كرده بودند، بحث از امور واقعي برگرفته از تاريخ و تجربه سياسي شخصي اش در مقام كارگزاري مدني و ديپلماتي در حكومت فلورانس دارد تا بتواند آنچه را كه در رفتار سياسي مشاهده مي‌شود بازبنماياند و از اين طريق قواعدي را برقرار و توصيه هاي لازم براي عمل سياسي موفق را تعريف كند.

فرانسیس بیکن
فرانسیس بیکن فیلسوف، سیاستمدار، دانشمند، حقوقدان و نویسنده انگلیسی. درباره ماکیاول گفته است: “ما به کسانی همچون ماکیاولی مدیونیم، که جهان سیاست و رهبران آن را آن‌طوری که هست به ما نشان می‌دهند، نه آن‌طوری‌که باید باشد”

او در اين اثر تاكيد دارد كه هدف سياست، كسب و حفظ قدرت، پايدار كردن دولت، حفظ نظم و رونق كلي است. و با همين رويكرد، از شيوه اي مي نويسد كه حاكمان بايد براي ثبات خود وجامعه و موفقيت سياسي بر آن استوار شوند. اين شيوه ها اما براي نخستين بار نه از رويكردي اخلاقي بلكه از مولفه هاي روان‌شناختي و اجتماعي سود مي بردند و قواعد حاكم براين اعمال هم قواعد حسابگرانه بودند و نه قواعد اخلاقي.
در اين ميان اما نكته اي كه بايد مورد توجه قرار بگيرد توجه ماكياول به تاريخ است، او هم در كتاب “شهريار” و هم در كتاب “گفتارها” كه توجهش در آن بيشتر به مسئله جمهوري است، از تاريخ و اتفاقاتش بشدت سود مي جويد. ماكياول با تاريخ نشان مي دهد كه حكومت چگونه بايد هرجا بتواند به حق پايبند بماند و هرجا لازم باشد بداند كه چگونه ناحق كند.

اسلاوی ژیژک یکی از نامدارترین فیلسوفان حال حاضر جهان ماکیاول را بنیان گزار تفکرات بنادگرا می نامد.
اسلاوی ژیژک یکی از نامدارترین فیلسوفان حال حاضر جهان ماکیاول را بنیان گزار تفکرات بنادگرا می نامد.

او جسارت، مصمم بودن، انعطاف، آماده شكستن عهد بودن و عمل كردن برخلاف احسان، حقيقت، دين و انسانيت. را در تمثيل آشوبنده اش از زيركي روباه و قدرت شير، نمايان مي كند. اما به راستي، پرسش اين است كه نظريات متفكراني چون ماكياول، چه نكات مثبت و منفي مي تواند داشته باشد؟ آيا اگر انديشه او و انديشه فيلسوفاني چون هگل كه مبارزه براي زيستن را نفي نمي كرد، بررسي شود، چه پاسخي مي توان براي استبدادى كه مي تواند در پشت اين انديشه ها نهفته باشد، خواهيم داشت؟ به باورم براي پاسخ به اين پرسش بايد آخرين آرا ماكياول را بيشتر از آرا كلاسيكش ارج نهاد، و به اين انديشيد كه نظر او درباره اينكه مي گويد سرنوشت بعدي دولت‌ها ديگر وابسته به فضيلت يك فرد نيست، بلكه وابسته به فضيلت مدني شهروندان است، كه آماده‌اند منافع جمعي را بر منافع شخصي يا فرقه‌اي مقدم بدارند، چيست؟

همچنین ببینید

خسرو گلسرخی

اختصاصی | بازخوانی یک نامه ی نه چندان خصوصی

کاوه گوهرین | «…دوست من ! چند روزی بیش به سالگرد خسرو نمانده است و …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو + دو =